Het klimaat in onze scholen wordt niet alleen bepaald door de CO2 concentratie en ventilatiemogelijkheden maar vooral door de kwaliteit van de leidinggevende. Hoe ‘het voelt om op een school te werken’ wordt gemeten aan de hand van het werkklimaat. Het werkklimaat geeft aan of medewerkers voldoende in staat zijn om prestaties te leveren. Uit onderzoek van Hay Group blijkt dat leidinggevenden daar zeer grote invloed op hebben. Een artikel van Peter Langerak, senior consultant bij Hay Group.
Werkklimaat moet beter
Elke leidinggevende heeft via het werkklimaat dat hij creëert impact op de resultaten van een school. Die invloed kan positief en negatief zijn. Leraren merken daar alles van. Volgens leraren is in 18 procent van de scholen een positief werkklimaat gerealiseerd. Op deze scholen zijn leraren zeer gemotiveerd. Zij voelen zich uitgedaagd om zich te ontwikkelen en resultaten te boeken. Men is duidelijk trots op het team en de school. Deze scholen zijn volgens leraren goed georganiseerd. Iedereen kent zijn verantwoordelijkheden én wordt daar op aangesproken. Op deze scholen is een hoog motiverend en energiegevend klimaat gerealiseerd.
Excellente leidinggevenden: |
Creëren een hoog motiverend klimaat om in te werken |
Hebben niet één leiderschapsstijl, zij hebben er meerdere |
Weten wanneer de juiste leiderschapsstijl te gebruiken |
Weten exact wat hun rol is in het team |
In demotiverende scholen is leiderschap veel minder effectief. De leiderschapsstijlen zijn vlakker en weinig zichtbaar. Alleen een dominante democratische stijl is goed zichtbaar. De maatgevende (‘Doe zoals ik’) en dwingende stijl (‘Doe wat ik zeg’) scoren ook duidelijk hoger dan gemiddeld in deze scholen. De maatgevende stijl houdt te weinig rekening met de inbreng van leraren. Verantwoordelijkheden worden schoorvoetend aan leraren overgelaten. De dwingende stijl is alleen effectief in een ware crisissituatie. Deze leiderschapsstijlen zijn volgens leraren niet effectief voor een hoog motiverende en energiegevende school. Deze conclusies zijn gebaseerd op het onderzoek ‘Lessen in leiderschap’ onder 1.500 leraren uit het voortgezet onderwijs.
Leidinggevende is duidelijk aanwezig op hoog motiverende scholen
Het gedrag van leidinggevenden en de keuzes die zij maken, hebben een grote invloed op het werkklimaat in onze scholen. Het verschil tussen een demotiverend en een hoog motiverend, energiegevend werkklimaat wordt grotendeels verklaard door de leiderschapsstijlen van de leidinggevende. In een hoog motiverend en energiegevend werkklimaat laat de leidinggevende meerdere leiderschapsstijlen zien, en weet deze toe te passen op het juiste moment.
Een effectieve leidinggevende heeft een breed repertoire aan stijlen. En is in staat om afhankelijk van de situatie verschillende stijlen te laten zien. De nadruk op de democratische stijl is te eenzijdig in het onderwijs. In hoogmotiverende scholen is leiderschap veel beter zichtbaar. Een excellente leidinggevende in het onderwijs laat ten minste drie dominante stijlen zien: de democratische, coachende en gezaghebbende.
Impact van leiderschap op onze scholen |
 |
De democratische stijl is met name effectief als ook de gezaghebbende stijl gehanteerd wordt. Excellente leidinggevenden in het onderwijs laten deze stijlen dan ook beide zien. Met de gezaghebbende stijl wordt gezorgd voor een visie en richting. Er wordt goed geluisterd naar leraren. De leidinggevende neemt de uiteindelijke beslissingen zelf en legt deze helder uit. De voortgang van doelen en resultaten worden goed bijgehouden en zijn continu onderwerp van gesprek. In een hoog motiverend, werkklimaat scoort de coachende stijl ook hoger dan gemiddeld. De coachende stijl focust op de persoonlijke ontwikkeling van leraren en minder op het dagelijkse werk en de resultaten daarvan.
In de ideale school scoort ook de relatiegerichte stijl hoger. Een groot voordeel van de relatiegerichte stijl is dat de kloof tussen leidinggevende en leraren zo klein mogelijk is. De relatiegerichte stijl heeft echter het risico dat performance gerelateerde confrontaties uit de weg worden gegaan. Dergelijke gesprekken kunnen het welbevinden immers verstoren. Leidinggevenden die enkel en alleen de relatiegerichte stijl hanteren, zijn te veel op harmonie gericht in plaats van het verbeteren van (tegenvallende) prestaties. Een collegiale sfeer wordt nagestreefd in plaats van een professioneel werkklimaat waar de verdienste van de leraar ertoe doet.
Verbeter werkklimaat en leiderschapsstijlen
Leidinggeven aan het werkklimaat in onze scholen is een van de belangrijkste uitdagingen voor onze samenleving. Het is cuciaal dat leidinggevenden bewust zijn van hun impact op het werkklimaat. De beste leidinggevenden laten meerdere leiderschapsstijlen zien. De scholen worden daardoor energiegevende en hoog motiverende organisaties waar leraren graag prestaties leveren en waar leerlingen floreren.
Individuele terugkoppeling Werkklimaat en Leiderschapstijlen |
|
 |
Met het instrument 'Organizational Climate Survey’ wordt het werkklimaat voor elke leidinggevende en elk team inzichtelijk te maken. Dit instrument is een eerste stap om het werkklimaat en de resultaten te verbeteren. In de volgende stap analyseert een leidinggevende hoe het eigen gedrag het werkklimaat beïnvloedt. Hoe wordt het eigen leiderschap ervaren en ervaren leraren dat? Met de ‘Leadership Style Inventory’ wordt de leidinggevende in staat gestelt het eigen leiderschap te doorgronden en te vergelijken met hoe leraren dat ervaren. De resultaten van het onderzoek onderstrepen de noodzaak van goede onderwijsmanagers. Het zou goed zijn als een leidinggevende inzicht heeft in het werkklimaat op zijn of haar school. In combinatie met de opvatting van leraren over de leiderschapstijlen kan de leidinggevende gericht aan de slag om het werkklimaat te verbeteren. Hierdoor wordt leiderschap beter zichtbaar op een manier die enorm gewaardeerd wordt door leraren.
Peter Langerak is senior consultant bij Hay Group, bereikbaar via Dit e-mailadres is beschermd tegen spambots. U heeft Javascript nodig om het te kunnen zien. . Het onderzoek ‘Lessen in leiderschap’ is te downloaden van: www.haygroup.nl
Deel dit artikel op:
