Toine Janssen, bestuurslid Conexus: “Veel schoolbesturen zullen door het regeerakkoord in 2015 flink in de financiële problemen komen”

E-mailadres Afdrukken

Volgens het regeerakkoord wordt er in 2015 bij gemeenten 256 miljoen weggehaald voor onderwijshuisvesting. De uitdaging is dan ook of er nog geld is voor nieuwe schoolgebouwen. Toine Janssen (foto) van schoolbestuur Conexus en Hans Heijltjes, senior adviseur van HEVO, zijn bang dat veel schoolgebouwen letterlijk zullen wegrotten.

In Nijmegen heeft schoolbestuur Conexus in zes jaar tijd vier nieuwbouwprojecten voor primair onderwijs gerealiseerd of opgestart. Dat is bijzonder want het afgelopen jaar werden er in Nederland maar 80 tot 100 bouwvergunningen voor scholen afgegeven terwijl er in Nederland zo’n 10.000 schoolgebouwen staan. Hoe komt het dat ze er in Nijmegen in slagen zoveel nieuwe schoolgebouwen neer te zetten terwijl dat in de rest van Nederland nauwelijks lukt?

Doordecentralisatie

De belangrijkste reden is dat in Nijmegen de verantwoordelijkheid voor onderwijshuisvesting is doorgedecentraliseerd van gemeente aan schoolbesturen en dat ook het economisch eigendom van de scholen is overgedragen aan de schoolbesturen. Het Nijmeegse schoolbestuur Conexus, verantwoordelijk voor dertig scholen in het primaire onderwijs, krijgt ieder jaar drie miljoen euro van de gemeente waarmee ze hun eigen huisvestingsbeleid kunnen bepalen. Gebruikelijk is dat als een schoolbestuur behoefte heeft aan nieuw schoolgebouw of aan renovatie ze hiervoor een aanvraag doen bij de gemeente. Het is afwachten of die aanvraag wordt goedgekeurd want de gemeente moet het beschikbare geld zo eerlijk mogelijk tussen de scholen verdelen. Daar gaat veel tijd overheen en het is dan ook niet ongebruikelijk als er tussen aanvraag en aanvang van de bouw zo’n vijf jaar zit.

In Nijmegen doen ze dat anders. Toine Janssen, bestuurslid van Conexus: "Van die drie miljoen betaal ik onder andere verzekeringen, de huur van de gymruimtes, het onderhoud, het gas water en licht en de WOZ-belasting. Alles wat ik vervolgens overhoud gebruik ik om te investeren in nieuwbouw en renovatie." En dat systeem werkt uitstekend want er is geen gemeente waar zoveel nieuwe schoolgebouwen worden gerealiseerd.

Revolutionair schoolgebouw

Het decentralisatiebeleid heeft er onder andere voor gezorgd dat er in de wijk Zwanenveld een schitterende Brede School is opgetrokken. Het daglicht stroomt rijkelijk naar binnen, er zijn alleen duurzame materialen gebruikt en het pand is praktisch onderhoudsvrij. De eerste verdieping bestaat uit een klassieke gang met links en rechts lokalen, op de tweede verdieping bevindt zich te midden van de klaslokalen een aula met een leeshoek, werkplekken, een computerlaantje en een bibliotheek.

"Ik vind het een prachtig gebouw, maar qua indeling is het me nog te ouderwets," zegt Toine Jansen. Zijn ogen beginnen te glimmen als hij vertelt over het nieuwste Conexus-project: bassischool De Verwondering. "Dat wordt revolutionair. Normaal wordt 40 procent van de oppervlakte van een school niet gebruikt door leerlingen of leraren. Dan moet je denken aan gangen, zolders, kelders en CV-ruimtes. Samen met onze samenwerkingspartner HEVO hebben we nu een concept bedacht waardoor we 30 procent meer van de oppervlakte kunnen gebruiken. Er zijn bijna geen gangen meer, er is één centrale hal, zowel voor de onderbouw als de bovenbouw waar alle kinderen tussen 4 en 12 ’s ochtends worden ontvangen. Na een kringgesprek gaan de kinderen naar de ontdekhoek, de PC-hoek, of naar een aparte ruimte om instructie te krijgen."
Hans Heijltjes: "Het onderwijs verandert zo snel. Daarom moet een schoolpand flexibel zijn en aan steeds wisselende onderwijskundige wensen en eisen kunnen voldoen."

Minder geld voor onderwijshuisvesting

Conexus kan deze schoolgebouwen realiseren omdat ze zelf het huisvestingsbeleid bepalen en geld reserveren voor nieuwbouw. Dankzij de crisis besteden veel gemeentes lang niet al het geld dat beschikbaar is voor onderwijshuisvesting voor dit doel. Berekend is dat het per jaar gaat om zo’n 256 miljoen. Volgens het regeerakkoord wordt dat geld nu bij de gemeentes weggehaald en teruggegeven aan het onderwijs. Deze miljoenen worden volgens het recente onderwijsakkoord besteed aan opleiding van leerkrachten en het verhogen van salarissen, het verkleinen van klassen en het aantrekken van extra personeel. Daardoor is er voor onderwijshuisvesting straks 17 procent minder geld beschikbaar en dat terwijl zoveel schoolgebouwen dringend toe zijn aan vervanging. De vraag naar nieuwbouw of renovatie neemt fors toe maar de middelen lopen fors terug. Dat gaat wringen.

Veel panden zijn opgetrokken in de jaren zestig en zeventig voor de kinderen van de babyboomers. Deze scholen zijn met inferieure materialen razendsnel opgetrokken, hebben platte daken waardoor het er zomers te heet is en in de winter te koud en hebben een beroerd binnenklimaat. Hans Heijltjes: "Ik kom maar al te vaak in schoolgebouwen waar de CO2 waardes drie keer over de kop gaan. Die gebouwen zijn niet meer te renoveren: ze zijn onderwijskundig niet van deze tijd en er wordt gestookt voor de vogeltjes. Daarvoor moet nieuwbouw in de plaats komen."

Geen nieuwbouw meer mogelijk

Toine Janssen en Hevo hebben onderzocht of het mogelijk is om nieuwbouw te realiseren nu de regering 17 procent minder voor onderwijshuisvesting uittrekt. Het antwoord daarop is kortweg: Nee. De budgetten waren in feite al te krap omdat de bouwvergoedingen zijn gebaseerd op normen uit de jaren 80 terwijl de eisen voor bijvoorbeeld brandveiligheid en binnenmilieu en isolatie van gebouwen inmiddels veel hoger liggen.

Bijkomend probleem is dat in 2015 de gemeentes niet meer verantwoordelijk zijn voor onderhoud aan het buitenwerk van scholen. Een schoolbestuur zal dan zelf voor bijvoorbeeld een nieuw dak of kozijnen moeten betalen. Een overdracht zonder overgangsregeling. Toine Jansen: "Gemeentes die nu een aanvraag van een school hebben liggen voor een nieuw dak zullen wachten tot het 2015 is. Dan kunnen de besturen dat probleem zelf gaan oplossen. Voor dat soort uitgaven moet een bestuur vaak zo’n twintig jaar sparen en ondertussen rot dat dak verder weg. Ik voorzie dan ook dat veel schoolbesturen flink in de financiële problemen gaan komen."

Snijden in personeelskosten

Als een schoolbestuur grote gaten in de begroting van gebouwen heeft, is er eigenlijk maar een oplossing: snijden in de personeelskosten want op vaste lasten als gas, water, licht, verzekeringen, onderhoud en belastingen kan niet worden bezuinigd. Toine Janssen: "Het is zo frustrerend dat er aan de ene kant geld in het onderwijs wordt gepompt terwijl er het aan de andere kant weer uitloopt. Het is dweilen met de kraan open. Om die reden hebben Mireille Uhlenbusch, partner van HEVO, en ik een brief gestuurd aan de Eerste en Tweede kamer om dit probleem aan de kaak te stellen. Het kan niet zo zijn dat kinderen straks alleen nog maar les krijgen in niet functionele, ongezonde en verrotte schoolgebouwen."

Deel dit artikel op:

 

Trefwoorden

Advertentie

Advertentie

Advertentie

Advertentie

Juni uitgave

Partners