Overheveling van taak en budget voor aanpassingen onderwijshuisvesting van gemeente naar school

E-mailadres Afdrukken

Op de landelijke Kennisdag van Ruimte-OK op 27 november jl. heeft Wim Lengkeek een workshop gegeven over de wetswijziging ‘Overheveling van taak en budget voor aanpassingen in onderwijshuisvesting van gemeente naar school’. Jan Schraven (Ruimte-OK) heeft in dezelfde workshop toelichting gegeven op het begeleidingstraject waarvoor OCW via Ruimte-OK subsidie gaat verstrekken. In dit artikel worden de punten die aan de orde kwamen nogmaals aangestipt. En antwoord gegeven op de vraag: “Waarom doen we dit eigenlijk?”


De komende regeling komt niet zomaar uit de lucht vallen. Al jarenlang is er een breed draagvlak om de verantwoordelijkheid voor de huisvesting in elk geval in één hand te brengen. Sinds de huidige rolverdeling in 1997 van kracht werd is er constant discussie over geweest. Moeizame procedures, veel overleg, onduidelijkheid over wie-is-waar-verantwoordelijk-voor leverde in elk geval vanuit de schoolbesturen een toenemende hoeveelheid klachten op.
Dat gaat breder en dieper dan alleen het buitenonderhoud. Vragen rondom renovatie, nieuwbouw, aanpassing van gebouwen en de toenemende vraag naar volledige doordecentralisatie spelen allemaal mee. Ook de combinatie van onderwijs en opvang en de vorming van multifunctionele accommodaties levert in het huidige stelsel heel wat hoofdbrekens op voor zowel gemeenten als schoolbesturen en onder andere opvangorganisaties. Kortom: het huidige stelsel kraakt in zijn voegen.

In 2010 heeft de PO-Raad door de Rebel-groep een onderzoek laten uitvoeren onder de naam ‘Een fris alternatief voor de huisvesting van kinderen’. Uit dit onderzoek kwam een tiental conclusies naar voren waarvan de belangrijkste zijn:

  • De kwaliteit van schoolgebouwen voldoet, maar is niet briljant. Dit is bevestigd door een onderzoek van Oberon begin dit jaar in opdracht van OCW.
  • Het proces om te komen tot gebouwen is inefficiënt en onproductief: het blijkt een moeizaam proces omdat er geen duidelijke regie aanwezig is.
  • Het bekostigingssysteem is niet consistent en soms irrationeel. Bekostigingsnormen worden niet aangepast aan nieuwe beleidswensen noch aan de gewone jaarlijkse kostenontwikkeling.
  • Fijnmazig verdeelde belangen offeren het belang van het kind op aan het systeem. Rijk, gemeenten en besturen wijzen naar elkaar en structureel komt er dus weinig van de grond.

Het complete rapport is te downloaden via de kennisbank van Ruimte-OK.

Op basis van dit rapport en alle praktijkervaringen zou het wenselijk kunnen zijn niet alleen het onderhoud maar alle huisvestingstaken naar schoolbesturen over te hevelen. Gezien het huidige gemiddelde kennis- en ervaringsniveau van schoolbesturen op het gebied van vastgoed, aanbesteden en professioneel opdrachtgeverschap is dat echter niet verantwoord. Daarom wordt hier gefaseerd aan gewerkt.

De eerste stap is de overheveling van het buitenonderhoud van gemeenten naar schoolbesturen.
Het wetsvoorstel dat is ingediend en momenteel in de Tweede Kamer in behandeling is voorziet in de overheveling van het buitenonderhoud en de aanpassing van gebouwen. Gemeenten blijven verantwoordelijk voor nieuwbouw en uitbreiding, evenals de gymnastieklokalen. Als de wet wordt aangenomen in 2014, gaat deze in per 1 januari 2015. Op dat moment krijgen de besturen de budgetverantwoordelijkheid voor het totale onderhoud en de aanpassing van hun gebouw(en). Het totale bedrag dat per leerling aan de lumpsum wordt toegevoegd bedraagt structureel € 158,8 miljoen.

Wat betekent dat voor de scholen?
Uit onderzoek is gebleken dat voor het buitenonderhoud 12 €/m2 noodzakelijk is. Het bedrag dat in de lumpsum terechtkomt via de MI-component zal echter komen te liggen op 15-16 €/m2. Daarin zit dus ook een deel advies en personele kosten. Tevens is er een overgangsmaatregel van vier jaar in de maak voor kleine schoolbesturen en voor schoolbesturen met relatief veel oude gebouwen. Die zal worden gefinancierd door een deel van de € 158,8 miljoen per jaar te gebruiken. Dat betekent dat grosso modo de eerste vier jaar het totale bedrag voor de scholen die buiten de overgangsmaatregel vallen iets lager zal zijn.
Op dit moment bestaat er overeenstemming tussen OCW en de PO-Raad over de volgende criteria om in aanmerking te komen voor de overgangsmaatregel: Schoolbesturen met een jaaromzet van minder dan € 5 miljoen en een schoolgebouw ouder dan 15 jaar krijgen € 23.000, uitgesmeerd over 4 jaar. Voor de overige besturen geldt hetzelfde bedrag over dezelfde periode wanneer 70 procent van het scholenbestand ouder blijkt te zijn dan 40 jaar.
Tot een landelijke nulmeting is niet besloten. Dit blijkt in de praktijk niet haalbaar. Dit zou namelijk betekenen dat vanaf 1997 alle uitgaven op het gebied van gemeenten richting scholen opnieuw bekeken zouden moeten worden. Ook zouden eventueel ‘teveel’ geïnvesteerde bedragen door gemeenten in de scholen door besturen moeten worden terugbetaald.

Hoe kunt u zich als bestuur voorbereiden?
Een paar tips voor besturen om zich voorbereiden op de nieuwe situatie:

  • Zorg dat het Meerjaren Onderhouds Plan op orde is: daaraan kunt u zien wat u de komende jaren kunt verwachten aan uitgaven op onderhoudsgebied.
  • U kunt een berekening maken aan de hand van de te verwachten inkomsten (let op leerlingen-aantal: dat is nl de grond voor de berekening) voor de komende jaren.
  • Breng in kaart welke afspraken aangepast moeten worden als u te maken heeft met doordecentralisatie, exploitatie van MFA’s en dergelijke.
  • Denk na over de inzet van de € 147 miljoen die per 1 januari 2015 ook in de lumpsum terecht komt en die afkomstig is uit de (uitname van) € 256 miljoen uit het gemeentefonds (eveneens structureel). U kunt dit dus ook voor huisvesting gebruiken…
  • Vraag voor de zekerheid voor 1 februari 2014 wel de voorzieningen buitenonderhoud voor 2015 aan bij de gemeente. Als de wet onverhoopt niet van kracht wordt, blijft de oude regeling gewoon gelden. Op het moment dat de wet wel in gaat, vervallen de aanvragen automatisch.


En hoe dan verder?
Ruimte-OK zal het komende jaar uitgebreide voorlichting gaan geven over de overheveling en de gevolgen. Want er blijven vraagpunten over:

  • Hoe zit het met renovatie versus nieuwbouw? Hoe kom je tot een goede afweging hierin met elkaar?
  • Is het toch niet beter helemaal over te gaan op volledige doordecentralisatie?
  • Wat moet je als bestuur aan kennis in huis hebben om goed om te kunnen gaan met huisvestingsvraagstukken?
  • Wat wordt de nieuwe verhouding tussen gemeenten en schoolbesturen? Hoe stel je met elkaar een Strategisch Huisvestings Plan op?
  • Hoe moet de school uitgaven financieren die niet direct uit de inkomsten gedekt kunnen worden?


En zo zijn er meer punten te noemen waar u in 2014 via Ruimte-OK alle ruimte voor krijgt om kennis op te doen en te delen. Duidelijk is dat we met deze nieuwe maatregel in een nieuwe fase terecht komen. Nieuwe kansen, perspectieven; een hele uitdaging. En waar gaat het ook al weer om? Inderdaad: om optimale ontwikkelkansen voor onze kinderen!

Wim Lengkeek (foto) is sr beleidsadviseur onderwijshuisvesting en kinderopvang voor GO-ON en parttime adviseur voor de PO-Raad en Ruimte-OK. Jan Schraven is medewerker van Ruimte-OK.

Deel dit artikel op:

 

Trefwoorden

Advertentie

Advertentie

Juni uitgave

Partners