Dat leren ook een lichamelijke activiteit is, wordt door ergonomen en onderwijskundigen in binnen- en buitenland bewezen en door Stalad al jaren uitgedragen. Zij tonen aan dat met bewegend leren opvallend positieve leerresultaten worden bereikt. Om deze fysieke kant in ons onderwijs onder de aandacht te brengen, organiseerde Stalad een studiereis naar het Duitse Vereinigte Spezialmöbelfabriken (VS) in Tauberbischofsheim, producent van de uit de collectie van Schooldynamics van Stalad afkomstige bewegende stoel. Samen met de uitleg van de Duitse ergonoom Dr. Dieter Breithecker blijkt deze studiereis voor de twintig meegereisde vertegenwoordigers van het onderwijs een verbreding van hun visie op de dynamische leeromgeving. Schoolfacilities reiste mee, een verslag.
Dat Stalad meer is dan alleen een leverancier van schoolmeubelen, bleek wel uit het welkomstwoord dat Johan van Leeuwen aan zijn reisgenoten richtte. Aan de hand van een aantal stellingen werd naar hun mening gevraagd hoe een ideale leeromgeving er uit moet zien. Door het opsplitsen in discussiegroepen was meteen het ijs gebroken. Iedereen kende iedereen en de uitwisseling van kennis en ervaring reikte verder dan de mening over de uitgereikte stellingen. Ook voorbeelden vanuit eigen ervaringen op hun school werden getoetst aan de stellingen, waarmee collega’s het dus wel of niet eens waren, maar elkaar uiteindelijk wel vonden. Een steen in de vijver was wel de stelling: “De beroerdste plek om te leren is de school. Er dient sturing te zijn op de facilitaire kant, wil je het veranderen. Het schoolgebouw bepaalt het onderwijs. We moeten ons niet neerleggen bij het rigide gebouw”. Ook de stelling: “De gemiddelde leeromgeving binnen een school is statisch en geeft nauwelijks ruimte voor lichaamsbeweging. Hierdoor verslapt de concentratie en verlaagt het leerresultaat”, bracht de discussie naar de noodzaak van een dynamische leeromgeving. Daarmee krijgt Johan van Leeuwen wat hij hebben wil. Een profiel van een dynamische leeromgeving gericht op betekenisvol leren waarbij het bewegend leren de motivatie en de concentratie bevordert, gezien door de bril van de eindgebruiker. Daar wil Stalad als leverancier een bijdrage aan leveren.
Fysieke kant krijgt weinig aandacht
 |
| Tijdens de busreis werden discussiegroepen gevormd waar eigen ervaringen werden uitgewisseld en getoetst aan de stellingen waarmee collega's het wel of niet eens waren. |
 |
| De Duitse ergonoom Dr. Dieter Breithecker toonde de vertegenwoordigers uit het onderwijs, door bepaalde lichaamshoudingen, het belang van de eenheid van lichaam en geest. |
 |
| Johan van Leeuwen, directeur Stalad, vertelt de reisgenoten tijdens ontvangst in de showroom, dat Stalad meer is dan een leverancier van schoolmeubelen. Hij zegt deze studiereis te gebruiken om te komen tot een ideale leeromgeving. |
 |
| Bewegende stoelen, afkomstig uit de Schooldynamics collectie van Stalad, zijn er voor leerlingen van alle leeftijden. Vanaf de basisschool tot en met het middelbaar onderwijs. |
 |
| Pieter Moens: “De ergonomische insteek, het verhaal van Breithecker, met ondersteuning van het materiaal van VS/Stalad, is voorwaardelijk voor de dynamische leeromgeving.” |
In één van de Konferenzräume van de VS-fabriek, confronteerde Dr. Dieter Breithecker zijn gehoor met de mens in de prehistorie en liet zien dat de vorming van de ruggengraat de mens in staat stelt rechtop te lopen. Hij toonde aan dat de ruggengraat een kwetsbaar lichaamsdeel is dat van kindsbeen af een ontwikkeling doormaakt die je niet mag forceren. Wanneer nog jonge kinderen in een schoolbank plaats moeten nemen, moeten stilzitten, dan is dit een geforceerde houding waar het lichaam nog niet aan toe is. Zitten is zowiezo een onnatuurlijke houding en dikwijls de hoofdoorzaak van rugklachten. Bewegend zitten is een appèl aan de natuurlijke genen van het lichaam dat wil bewegen. Daar komt bij dat lichaam en geest een eenheid moeten vormen. Deze mening wordt onderschreven door de bekende Nederlandse onderwijskundige Joseph Kessels. Al in 2008 vroeg hij zich in een spraakmakend interview met het FD af of het klaslokaal in zijn huidige vorm van alle leeromgevingen wel het meest kansrijk is, als het om leren gaat. Evenals Breithecker vindt hij dat de fysieke kant in ons onderwijs te weinig aandacht krijgt. Uiteraard moeten we onze hersenen gebruiken, maar om die te activeren hebben we fysieke inspanning nodig. Hij beroept zich op onderzoeken die aangeven dat bewegend leren tot betere leerresultaten leiden.
Betere leerprestaties
Tegenwoordig doet men door allerlei communicatiemiddelen een beroep op de ogen en oren, terwijl de fysieke kwaliteit van het lichaam wordt veronachtzaamd en dus achteruit gaat. Daarmee ondergraaft men de cogniviteit (het vermogen om informatie op te nemen). Tijdens het zitten moet het bekken de vrijheid hebben om te bewegen, zodat het lichaam zijn natuurlijke houding kan aannemen. Breithecker liet aan de hand van beelden zien dat het lichaam van leerlingen in een doorsnee leerlingensetje naar voren helt. In deze houding neemt de ruggengraat de vorm van een C aan. Proeven hebben aangetoond dat leerlingen in een statische stoel geen energie (zuurstof) produceren, waarmee de hersenen geactiveerd worden. Breithecker: “De rugleuning en frameconstructie van de bewegende stoel doen het goed, de stoel volgt de lichaamsbewegingen. Met als conclusie: bewegend zitten houdt de leerling bij de les en verhoogt de concentratie. Werken met flexplekken, waardoor de leerling meer in beweging is, is als didactische variatie zeker aan te bevelen”.
Dynamische leeromgeving
Het werken aan een dynamische leeromgeving vraagt tegelijkertijd om een dynamische infrastructuur. Hieraan koppelde Stalad de intrigerende vraag; “Wie en wat bepalen de leeromgeving?” Niet het koppelen aan de klassieke opvatting van de school c.q. het klaslokaal. Van grote invloed is het licht, kleur, design maar ook het binnenklimaat op het welbevinden van de leerlingen. Er is een causaal verband tussen dit welbevinden, de mate van motivatie en de uiteindelijke leerprestaties. Hoe daar invulling aan te geven werd duidelijk uit het aanbod in drie showrooms van VS. Hier kregen de bezoekers op iedere vraag antwoord en werd voor ieder probleem een oplossing aangereikt. Eén ding werd duidelijk: de tijd van frontaal lesgeven is voorbij. De eisen die worden gesteld aan de indeling van schoolgebouwen en lokalen zijn veranderd. Na de komst van de speciale computerlokalen en mediatheken, zien we dat nu gebeuren bij de inrichting van multifunctionele klaslokalen, die naar wens groter of kleiner gemaakt kunnen worden. Dat maakt het onderwijs tot een boeiend en beweeglijk werkveld.
Drie boeiende dagen
De bezoekers maakten niet alleen kennis met de creatieve kant van het meubilair van VS, dat Stalad op de Nederlandse markt brengt, maar ook met de kwaliteit ervan. Lopend door de fabriekshallen was het verloop van het ruwe materiaal tot eindproduct, gebaseerd op massief hout, hoogwaardig spaanplaat en stalen kokerbuis, goed te volgen. Met het gebruik van computergestuurde lasrobots en CNC-gestuurde machines voor het verwerken van zowel massief hout als spaanplaat wordt, volgens de directie van VS, een technisch zeer hoogwaardig product vervaardigd.
De lezing ‘bewegend zitten’ van Breithecker was bijzonder leerzaam en informatief. Zijn visie past in deze tijd waarin kinderen steeds meer zitten en minder bewegen. De rondgang door de fabriek en de showrooms gaven een beeld, zeker in combinatie met het bezoek aan het schoolmuseum, van de ontwikkeling van het meubilair voor de scholen. Ook de stellingen die tijdens de busreis besproken werden gaven veel gespreksstof en leidden tot interessante reacties.
Deze reis was een eye-opener
Dat Stalad kon terugzien op een zeer geslaagde studiereis, werd duidelijk tijdens het afscheidsdiner. Pieter Moens, beleidsmedewerker van Vereniging Gereformeerd Scholenonderwijs en Chris van Meurs, voorzitter CvB van de Stichting Scholen aan Zee, vatten de uitkomsten van de diverse discussiegroepen samen. Centraal stond de conclusie dat deze reis een eye-opener was voor wat het positieve effect van een dynamische leeromgeving, met accent op bewegend leren, op het leerproces is. Het heeft de reeds aanwezige kennis van de eenvoudige didactische dynamische principes bij de meegereisde vertegenwoordigers van het onderwijs verrijkt.
Pieter Moens benaderde het van de ergonomische kant. We gingen immers voor meubels, terwijl gaandeweg een breder conceptueel inzicht op het dynamisch leren is ontstaan. De visie op bewegend leren heeft hem overtuigd dat ergonomie, gezondheid en duurzaamheid voorwaardelijk zijn voor dit onderwijskundig concept.
Chris van Meurs stelde de leerling centraal en vond een rol voor het management weggelegd om vooral de docenten in het concept van een totaal dynamische leeromgeving te betrekken. Dat maakt het implementeren ervan tot een ambitieus plan. Want het zal geen eenvoudige opdracht zijn om docenten te dwingen hun platgetreden paden te verlaten.
Johan van Leeuwen stelt vast dat er nog veel werk aan de winkel is. En dankt eenieder voor hun positieve bijdrage. “Het resultaat van deze drie dagen is inmiddels zichtbaar in de strategie van Stalad en zal in 2012 en in de toekomst verder worden uitgebouwd!”
Bekijk ook de bedrijfspresentatie van Stalad Projectinrichting 
Deel dit artikel op:
